Bu belge, Gıda Pusulası'nın çalışma biçimini, Uzman Ağı'na katılım esaslarını, içerik üretimi ve bilimsel değerlendirme süreçlerini, editoryal ilkelerini ve iş birliklerinde benimsediği temel yaklaşımı tanımlar.
1. Amaç ve Kapsam
Gıda Pusulası; gıdaya ilişkin bilimsel bilgiyi toplum için anlaşılır, güvenilir ve erişilebilir hâle getirmek, gıda okuryazarlığını güçlendirmek ve bilim insanlarıyla toplum arasında karşılıklı diyaloğu geliştirmek amacıyla oluşturulan bağımsız, gönüllü ve disiplinler arası bir bilim iletişimi girişimidir.
Bu belge, Gıda Pusulası'nın çalışma ilkelerini, Uzman Ağı'na katılım esaslarını, içerik geliştirme adımlarını, çıkar çatışması ve tarafsızlık kurallarını bağlayıcı çerçeve olarak belirler.
2. Gönüllülük ve Katılım
Gıda Pusulası'nın çalışmalarına katılım gönüllülük esasına dayanır.
- Kurucu ekip üyelerinin düzenli içerik üretmesi, belirli sayıda çalışmaya katılması veya sürekli operasyonel sorumluluk üstlenmesi beklenmez.
- Uzman Ağı üyeleri, bilgi birikimleri, ilgi alanları ve uygunlukları doğrultusunda farklı düzeylerde katkı sunabilir.
- Ağa katılım, düzenli görev üstlenme veya belirli sayıda çalışma gerçekleştirme zorunluluğu doğurmaz. Katılım tercihleri zaman içinde değiştirilebilir.
- Katkı biçimi ve kapsamı ilgili kişilerle birlikte karşılıklı mutabakatla belirlenir.
3. Koordinasyon ve İşleyiş
Gıda Pusulası'nın günlük koordinasyonu, içerik takvimi, uzmanlarla iletişim ve yayın süreçleri, mümkün olduğunca merkezi bir koordinasyon yapısı üzerinden yürütülür. Böylece kurucu ekip ve uzman ağı üyelerinin sürekli toplantılara katılmasına veya tüm operasyonel işlerle ilgilenmesine gerek kalmaz.
Uzman Ağı'na katılım, başvuruların uzmanlık alanları, mesleki deneyim ve Gıda Pusulası'nın çalışma ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesiyle gerçekleşir. Başvurular koordinasyon tarafından ön değerlendirmeye alınır; Uzman Ağı'na kabul kararları Kurucu Ekip tarafından veya yetkilendirdiği kişilerce verilir. Formun veya e-posta başvurusunun iletilmesi otomatik kabul anlamına gelmez.
Görev ve katkı eşleştirmeleri uzmanların ilgi alanları, katkı tercihleri ve uygunlukları dikkate alınarak davet usulüyle yapılır. Her uzman davetleri kabul etmekte veya reddetmekte serbesttir.
4. İçerik Geliştirme Süreci
İçerikler; toplumun soruları, güncel kamuoyu tartışmaları ve bilimsel gelişmeler dikkate alınarak belirlenir. Başlangıç aşaması için aşağıdaki sade süreç benimsenir:
Her içerik için bütün kurucu ekibin görüşü aranmaz; değerlendirme doğrudan ilgili uzmanlık alanlarında yapılır. İçerikler, konunun niteliğine uygun bilimsel değerlendirme tamamlanmadan yayımlanmaz. Önemli bilimsel itirazlar giderilmeden yayına alma kararı verilmez.
5. Bilimsel ve Editoryal İlkeler
Gıda Pusulası'nın tüm iletişim çalışmalarında aşağıdaki ilkeler tavizsiz esas alınır:
- Bilimsel kanıt: İçerikler güvenilir, güncel ve konuyla ilgili bilimsel kaynaklara dayanır. Tek bir araştırmadan genelleme yapılmamasına azami özen gösterilir.
- Uzmanlık sınırları: Bilimsel değerlendirmelerde konuyla ilgili uzmanlık alanlarının sınırları ve yetkinlikleri gözetilir.
- Belirsizliğin açıklanması: Bilimsel bilginin sınırlılıkları, kanıtların gücü ve henüz kesinlik kazanmamış konular açık ve anlaşılır biçimde aktarılır.
- Bilimsel uzlaşı ve kanıtların ağırlığı: Görüş ayrılıkları aktarılırken bilimsel uzlaşının düzeyi dikkate alınır. Bilimsel dayanağı zayıf uç görüşlere, güçlü kanıtlarla desteklenen uzlaşıyla eşdeğer ağırlık verilmez.
- Anlaşılabilirlik: Bilimsel içerik korunurken sade, açık ve ilgi çekici bir popüler bilim anlatımı benimsenir.
- Diyalog: Toplumun soruları, kaygıları ve geri bildirimleri önemsenir. İletişim yalnızca tek yönlü bilgi aktarmakla sınırlı görülmez.
- Bağımsızlık: İçeriklerin bilimsel değerlendirmesi, ticari veya kurumsal çıkarların yönlendirmesinden tamamen bağımsız yürütülür.
- Şeffaflık ve çıkar çatışmaları: Uzmanlar katkı sundukları konularla ilişkili olabilecek ticari, kurumsal veya mesleki çıkar ilişkilerini açıklar. Gerekli önlemler titizlikle alınır.
- Düzeltme ve güncelleme: Önemli bir hata tespit edildiğinde içerik hızla gözden geçirilir; gerekli düzeltmeler açıkça paylaşılır.
- Yapay zekâ ve dijital araçların kullanımı: Yapay zekâ destekli araçlar içerik hazırlama ve araştırma süreçlerinde yardımcı olarak kullanılabilir; ancak bilimsel doğruluk ve yayımlanan içeriğin sorumluluğu doğrudan insan değerlendirmesine dayanır.
6. Yayın ve Temsil
Gıda Pusulası adına yayımlanan içeriklerde ortak bilimsel ve editoryal ilkeler gözetilir. Ağ üyeliği, Gıda Pusulası adına kurumsal açıklama yapma veya girişimi temsil etme yetkisi vermez. Kurumsal açıklamalar ve iş birlikleri Kurucu Ekip değerlendirmesine tabidir. Bireysel uzman görüşleri ile girişimin kurumsal açıklamaları birbirinden net biçimde ayrılır.
7. İş Birlikleri ve Destekler
Gıda Pusulası; üniversiteler, bilimsel kuruluşlar, meslek örgütleri, sivil toplum kuruluşları ve medya ile ortak çalışmalar geliştirebilir. Herhangi bir kurumun destek vermesi, yayımlanacak bilimsel içeriğin sonuçlarını belirleme veya değiştirme hakkı kesinlikle sağlamaz.
8. Uzman Ağı Üyeliği ve Etik Sorumluluk
Uzmanlar diledikleri zaman ağdan ayrılabilirler. Ağ üyelerinden bilimsel dürüstlük, bağımsızlık, karşılıklı saygı ve Gıda Pusulası ilkelerine uygun hareket etmeleri beklenir. Bu ilkelerin ihlali durumunda kurucu ekip değerlendirmesi yapılır.
9. Belgenin Geliştirilmesi
Bu ilkeler uygulamada karşılaşılan ihtiyaçlar ve kurucu ekibin görüşleri doğrultusunda geliştirilebilir. Amaç hantal bir bürokrasi yaratmak değil; bilimsel güvenilirliği korurken gönüllü katkıyı kolaylaştıran sürdürülebilir bir düzen kurmaktır.
